غزل ۱۳۰ حافظ با مطلع سحر بلبل حکایت با صبا کرد از غزل‌های عاشقانه حافظ است که در اصل برای ابراز محبت به خواجه ابوالوفا سروده نشده، و ظاهرا بیت آخر غزل را، حافظ بعد از تخلص افزوده و آن را به رسم سپاسگزاری از محبت این خواجه نزد او فرستاده است، و این در دیوان حافظ موارد مشابهی دارد. با فال و فیلم همراه باشید تا نکات بیشتری در مورد این غزل بیاموزید.

متن غزل ۱۳۰ حافظ

سحر بلبل حکایت با صبا کرد
که عشق روی گل با ما چه‌ها کرد

********
از آن رنگ رخم خون در دل افتاد
وز آن گلشن به خارم مبتلا کرد

********
غلام همت آن نازنینم
که کار خیر بی روی و ریا کرد

********
من از بیگانگان دیگر ننالم
که با من هر چه کرد آن آشنا کرد

********
گر از سلطان طمع کردم خطا بود
ور از دلبر وفا جستم جفا کرد

********
خوشش باد آن نسیم صبحگاهی
که درد شب نشینان را دوا کرد

********
نقاب گل کشید و زلف سنبل
گره بند قبای غنچه وا کرد

********
به هر سو بلبل عاشق در افغان
تنعم از میان، باد صبا کرد

********
بشارت بر به کوی می فروشان
که حافظ توبه از زهد ریا کرد

********
وفا از خواجگان شهر با من
کمال دولت و دین بوالوفا کرد

معنی واژه‌های دشوار غزل شماره ۱۳۰ حافظ

معنی بیت به بیت غزل ۱۳۰ حافظ (سحر بلبل حکایت با صبا کرد)

سحر بلبل حکایت با صبا کرد
که عشق روی گل با ما چه‌ها کرد

۱- گل، گل سرخ است. با ما چه‌ها کرد، یعنی چه غصه‌هایی بر دل ما ریخت! چه خونی به جگر ما کرد! بلبل در این غزل در واقع خود حافظ است که از بی‌وفایی معشوق می‌نالد.

از آن رنگ رخم خون در دل افتاد
وز آن گلشن به خارم مبتلا کرد

۲- رنگ‌رخ، رنگ خونین گل سرخ است که خون در دل بلبل ریخته است. در «رخم» حرف میم ضمیر متصلی است که جای آن بعد از کلمه دل است: از آن رنگ رخ، خون در دل افتاد. در مصراع دوّم، خار غم قراق گل است.

غلام همت آن نازنینم
که کار خیر بی روی و ریا کرد

۳- غلام همت، در کلام حافظ بیان تحسین او از بلندنظری، و مناعت طبع است.آن نازنین نمی‌دانیم کیست؟ آدمی مهربان یا کسی که نازپرورده و طبعاً مرفه بوده، و زیر بال حافظ را گرفته است (کار خیر) و در این محبت او هیچ قصد تظاهر و خودنمایی نبوده است. شاید آن نازنین همان خواجه ابوالوفای بیت آخر باشد.

من از بیگانگان دیگر ننالم
که با من هر چه کرد آن آشنا کرد

۴- آشنا همان معشوق بی‌وناست، گل در بیت اول.

گر از سلطان طمع کردم خطا بود
ور از دلبر وفا جستم جفا کرد

۵- این اشاره به سلطان در میان این غزل ساده عاشقانه، شاید مناسب به نظر نیاید، اما ظاهراً حافظ دیری از توجه پادشاه وقت ـ به احتمال زیاد شـاه شـجاع ـ محـروم مانـده، و خـواجـه کمال‌الدین ابوالوفا که از درباریان بوده، دستی زیر بال او گرفته است (بیت آخر). معنی بیت این است که به وفای معشوق و حمایت پادشاه هر دو نباید امید بست.

خوشش باد آن نسیم صبحگاهی
که درد شب نشینان را دوا کرد

نقاب گل کشید و زلف سنبل
گره بند قبای غنچه وا کرد

۶ و ۷ – شب‌نشینان، عاشقان شب زنده‌دارند. نسیم صبحگاهی – صبا – با صفایی که به‌باغ می‌دهد، دل عاشقان را شاد می‌کند. گل، گل سرخ است و کشیدن نقاب گل، به‌این معنی است که با وزش نسیم، گل باز می‌شود . سنبل گلی است که گلبرگ‌های رشته‌ی به‌نسبت تیره‌رنگ دارد و زلف سیاه معشوق را، حافظ مکرّر به‌آن تشبیه می‌کند.

قبا لباس بلندی است که از جلو باز می‌شود و در فاصله‌های مناسب، بندهایی دارد که آنها را گره می‌زنند و می‌بندند و باز شدن گره بند قبای غنچه، یعنی شکفتن آن.

 به هر سو بلبل عاشق در افغان
تنعم از میان باد صبا کرد

۸ – آن که از فراق می‌تولد بلیل عاشق است، اما آن که از همه عشق‌ها بهره‌یی – حرمت و عزّتی – دارد، باد صباست که عاشقان از او یاری می‌خواهند، و بوی خوش معشوق با او همراه است.

 بشارت بر به کوی می فروشان
که حافظ توبه از زهد ریا کرد

۹ – زهد ریا یعنی زهدی که ریاکارانه است. حافظ دیگر همنشین زاهدان ریاکار نیست و به‌کوی می‌فروشان – به‌محفل رندان و آزادگان – خواهد رفت. در بعضی نسخه‌ها زهد و ریا (با واو عطف) درست نیست.

وفا از خواجگان شهر با من
کمال دولت و دین بوالوفا کرد

۱۰ – دربارهٔ این خواجه کمال‌الدّین ابوالوفا، فقط می‌دانیم که در زمان شاه شجاع می‌زیسته، و این که چه مقامی داشته است، نمی‌دانیم. فقط از این بیت حافظ معلوم است که از خواجگان شهر شیراز بوده، سر و سامانی و زندگی مرفهی داشته است.

منبع این بخش: نقد و شرح غزل‌های حافظ از محمد استعلامی

تفسیر غزل ۱۳۰ حافظ + فال برای نیت‌های مختلف

هشدار: فال حافظ صرفاً جنبه سرگرمی دارد و نباید ملاک تصمیمات مهم زندگی قرار گیرد.