غزل ۱۳۷ حافظ، غزل عاشقانه‌ای است که در بیشتر ابیات آن معنی کلی بیت روشن است و فقط بعضی از تعبیرها نیاز به توضیح دارد. با ما در فال و فیلم همراه باشید تا با این شاهکار لسان‌الغیب بیشتر آشنا شوید.

متن غزل ۱۳۷ حافظ

دل از من برد و روی از من نهان کرد
خدا را با که این بازی توان کرد

*
شب تنهاییم در قصد جان بود
خیالش لطف‌های بی‌کران کرد

*
چرا چون لاله خونین دل نباشم
که با ما نرگس او سرگران کرد

*
که را گویم که با این درد جان سوز
طبیبم قصد جان ناتوان کرد

*
بدان سان سوخت چون شمعم که بر من
صراحی گریه و بربط فغان کرد

*
صبا گر چاره داری وقت وقت است
که درد اشتیاقم قصد جان کرد

*
میان مهربانان کی توان گفت
که یار ما چنین گفت و چنان کرد

*
عدو با جان حافظ آن نکردی
که تیر چشم آن ابروکمان کرد

معنی واژگان دشوار غزل شماره ۱۳۷ حافظ

• خدا را : به خدا قسم، به خاطر خدا (برای التماس و خواهش).
• بازی (کردن) : شوخی، مدارا، رفتار کردن (در اینجا به معنای مدارا و برخورد مناسب).
• قصد جان : قصد کشتن، درصدد جان برآمدن.
• خیال : تصور، صورتی که عاشق از معشوق در ذهن می‌آورد.
• لطف‌های بی‌کران : مهربانی‌های بی‌نهایت و فراوان.
• لاله : شقایق، گل داغ‌دار که نماد دل خونین و غمگین است.
• خونین دل : دل خونین و پر از غم.
• نرگس : چشم معشوق.
• سرگران : مغرور، بی‌اعتنا، سرشار از غرور.
• صراحی : ظرف شراب که اشک‌ریزان آن به گریهٔ صراحی برای عاشق تشبیه شده است.
• بربط : سازی زهی با کاسه بزرگ و دسته کوتاه که ناله آن هم‌دلی با عاشق را نشان می‌دهد.
• فغان : ناله، فریاد، شیون.
• صبا : باد صبا که پیک عاشقان است و پیام عاشق را به معشوق می‌رساند.
• وقت وقت است : زمان مناسب فرا رسیده است.
• درد اشتیاق : درد و رنج حسرت و آرزوی دیدار.
• تیر چشم : نگاه و غمزهٔ معشوق که چون تیری به دل عاشق می‌نشیند.

معنی بیت به بیت غزل ۱۳۷ حافظ

دل از من برد و روی از من نهان کرد
خدا را با که این بازی توان کرد

۱. معنی بیت اول واضح است و نیازی به توضیح ندارد.

شب تنهاییم در قصد جان بود
خیالش لطف‌های بی‌کران کرد

۲- در شب تنهایی‌ام، «م» مضاف‌الیه جان است: شب تنهایی در قصد جانم بود. خیال یعنی تصوری که عاشق از معشوق پیش چشم خود می‌آورد. اگر تصویری از او پیش چشم من نمی‌آمد و به من لطف بسیار نمی‌کرد، تنهایی مرا کشته بود.

چرا چون لاله خونین دل نباشم
که با ما نرگس او سرگران کرد

۳- لاله، لاله خودروی بهار، شقایق، در غزل داغدار است. نرگس او چشم معشوق است. از نگاه سرد و بی‌اعتنای او دل من خونین و پر از غم است، مثل دل شقایق.

که را گویم که با این درد جان سوز
طبیبم قصد جان ناتوان کرد

۴- طبیب معشوق است، تنها کسی که می‌تواند درد عاشق را دوا کند و در این بیت به جای آن که درمان کند، قصد جان عاشق را دارد.

بدان سان سوخت چون شمعم که بر من
صراحی گریه و بربط فغان کرد

۵- ضمیر «م» متصل به کلمه شمع، معنی مفعولی دارد. معشوق مرا مثل شمع سوزاند، و چنان سوزاند که نه تنها اشخاص، دل اشیاء هم بر من سوخت: شراب که از صراحی در جام ریخته می‌شد، انگار اشک صراحی بود و صراحی به حال من می‌گریست. بربط ـ ساز سیمی معروف، طنبوری با کاسه بزرگ و دسته‌کوتاه که ناله می‌کرد، گویی برای دل من می‌نالید. سوز دل من همه چیز و همه‌کس را متأثر می‌کرد.

صبا گر چاره داری وقت وقت است
که درد اشتیاقم قصد جان کرد

۶- باد صبا باید چاره‌ای برای عاشق دل‌سوخته داشته باشد. پیام عاشق را ببرد و بوی زلف معشوق را بیاورد. ای صبا! به دادم برس که درد اشتیاق دارد مرا می‌کشد.

میان مهربانان کی توان گفت
که یار ما چنین گفت و چنان کرد

۷- در این بیت، چنین و چنان را باید با دو مفهوم متناقض تفسیر کرد: چنین گفت یعنی وعده‌هایی داد، و چنان کرد یعنی به وعده وفا نکرد.

عدو با جان حافظ آن نکردی
که تیر چشم آن ابروکمان کرد

۸- تیر چشم، نگاه و غمزه معشوق است و ابرو، کمانی است که تیر از میان آن بر دل عاشق می‌نشیند. آزاری که او به من داد، از دشمنم انتظار نداشتم.

منبع این بخش: نقد و شرح غزل‌های حافظ از محمد استعلامی

تفسیر فال حافظ غزل شماره ۱۳۷ برای نیات مختلف

هشدار، فال حافظ جنبه سرگرمی دارد و نباید ملاک تصمیمات مهم زندگی باشند.