غزل ۱۵۹ حافظ (نقد صوفی نه همه صافی بی‌غش باشد)

غزل شماره ۱۵۹ حافظ با مطلع «نقد صوفی نه همه صافی بی‌غش باشد» یکی از سروده‌های انتقادی و رندانه این شاعر بزرگ است. حافظ در این غزل، به کسانی می‌تازد که در ظاهر اهل عبادت و پرهیزکاری هستند، اما در رفتار و اندیشه خود از صداقت و پاکی بهره‌ای ندارند. او معتقد است که لباس زهد و عبادت به‌تنهایی نشانه پاکی باطن نیست و برای شناخت حقیقت هر انسان، باید رفتار و کردار او را در گذر زمان سنجید.

از نگاه حافظ، عشق واقعی راهی دشوار است که به تحمل رنج، صداقت و گذشت نیاز دارد؛ بنابراین، کسانی که تنها در آسایش و ظاهرگرایی زندگی کرده‌اند، لزوماً نمی‌توانند معنای عمیق عشق را درک کنند. شاعر همچنین با یادآوری ناپایداری دنیا، انسان را از غرق شدن در غصه‌های مادی بازمی‌دارد و به شناخت حقیقت و ارزش لحظه‌های زندگی دعوت می‌کند.

در ادامه، متن کامل غزل شماره ۱۵۹ حافظ، معنی کلمات دشوار، شرح بیت‌به‌بیت و تعبیر فال حافظ این شعر را می‌خوانید. با این مقاله از فال و فیلم همراه باشید تا اطلاعات بیشتری در مورد این موضوع کسب کنید.

متن کامل غزل شماره ۱۵۹ حافظ

معنی کلمات دشوار غزل شماره ۱۵۹ حافظ

معنی بیت به بیت غزل شماره ۱۵۹ حافظ

بیت اول

نقد صوفی نه همه صافی بی‌غش باشد
ای بسا خرقه که مستوجب آتش باشد

معنی بیت: هر کسی که لباس صوفیان را بر تن دارد، لزوماً پاک و بی‌ریا نیست. چه‌بسا افرادی که ظاهرشان نشانه زهد و پرهیزکاری است، اما رفتار و نیتشان چنان آلوده به فریب است که سزاوار سرزنش‌اند. حافظ در این بیت، ظاهر افراد را معیار درستی و پاکی نمی‌داند.

بیت دوم

صوفی ما که ز ورد سحری مست شدی
شامگاهش نگران باش که سرخوش باشد

معنی بیت: صوفی‌ای که هنگام سحر با ذکر و دعا حالتی سرمستانه پیدا می‌کند، ممکن است در پایان روز نیز به دنبال سرخوشی دیگری باشد. حافظ با لحنی کنایه‌آمیز، میان عبادت ظاهری و رفتار واقعی برخی مدعیان پرهیزکاری تفاوت می‌گذارد و خواننده را به بررسی کردار افراد دعوت می‌کند.

بیت سوم

خوش بود گر محک تجربه آید به میان
تا سیه‌روی شود هر که در او غش باشد

معنی بیت: چه خوب است که فرصتی برای آزمایش و سنجش انسان‌ها فراهم شود تا افراد ناخالص و فریبکار شناخته شوند و حقیقت وجودشان آشکار گردد. همان‌طور که عیار طلا را با محک می‌سنجند، صداقت انسان‌ها نیز در موقعیت‌های واقعی زندگی مشخص می‌شود.

بیت چهارم

خط ساقی گر از این گونه زند نقش بر آب
ای بسا رخ که به خونابه منقش باشد

معنی بیت: اگر ساقی آرزوی عاشقان را برآورده نکند و نقش امیدهایشان را بر آب بزند، بسیاری از چهره‌ها از اشک و اندوه رنگ خواهند گرفت. حافظ در این بیت از رنجی سخن می‌گوید که بر اثر ناکامی در عشق و برآورده نشدن آرزوها به وجود می‌آید.

بیت پنجم

نازپرورد تنعم نبرد راه به دوست
عاشقی شیوه رندان بلاکش باشد

معنی بیت: کسی که همیشه در آسایش و رفاه زندگی کرده است، به‌آسانی نمی‌تواند راه عشق را طی کند. عاشقی به صبر، فداکاری و تحمل دشواری‌ها نیاز دارد و بیشتر با روحیه کسانی سازگار است که برای رسیدن به محبوب، از رنج کشیدن نمی‌ترسند.

بیت ششم

غم دنیای دنی چند خوری باده بخور
حیف باشد دل دانا که مشوش باشد

معنی بیت: چرا باید این‌همه غصه دنیایی را بخوری که ناپایدار است و ارزش آن را ندارد که تمام آرامش خود را صرفش کنی؟ حافظ از انسان خردمند می‌خواهد دل خود را گرفتار نگرانی‌های بی‌پایان نکند. در این بیت، باده می‌تواند نماد رهایی از غم و رسیدن به شادی و آرامش باشد.

بیت هفتم

دلق و سجاده حافظ ببرد باده‌فروش
گر شرابش ز کف ساقی مه‌وش باشد

معنی بیت: اگر ساقی زیبارو شرابی به حافظ بدهد، او حاضر است حتی لباس درویشی و سجاده‌اش را نیز در برابر آن واگذار کند. شاعر با این تصویر نشان می‌دهد که شور عشق و جذابیت محبوب برای او از نشانه‌های ظاهری زهد ارزشمندتر است. این بیت ادامه انتقاد حافظ از ظاهرگرایی و ستایش عشق و شور درونی است.

منبع این بخش: نقد و شرح غزل‌های حافظ، نوشته محمد استعلامی.

تفسیر فال حافظ غزل شماره ۱۵۹؛ پیام شعر برای نیت شما

غزل شماره ۱۵۹ حافظ بر شناخت حقیقت، دوری از فریب ظاهری، تحمل سختی‌ها و رها شدن از نگرانی‌های بیهوده تأکید دارد. پیام کلی این غزل آن است که برای رسیدن به خواسته‌های مهم، باید با دقت و آگاهی پیش بروید و به‌جای اعتماد شتاب‌زده به ظاهر افراد یا شرایط، حقیقت را در عمل بسنجید. همچنین بهتر است برای مسائل کم‌اهمیت، آرامش و فرصت‌های ارزشمند زندگی را از دست ندهید.

هشدار: فال حافظ جنبه سرگرمی دارد و نباید ملاک تصمیمات مهم زندگی باشند.