این غزل بیشتر یک حسب حال است و از نظر مضمون و تعبیر، در کنار غزل‌های عاشقانه حافظ قرار می‌گیرد. با ما در فال و فیلم همراه باشید تا با جزئیات این غزل زیبا و شنیدنی بیشتر و بهتر آشنا شوید.

متن غزل ۱۲۹ حافظ

اگر نه باده غم دل ز یاد ما ببرد
نهیب حادثه بنیاد ما ز جا ببرد

*******
اگر نه عقل به مستی فروکشد لنگر
چگونه کشتی از این ورطه بلا ببرد

*******
فغان که با همه کس غایبانه باخت فلک
که کس نبود که دستی از این دغا ببرد

*******
گذار بر ظلمات است خضر راهی کو
مباد کآتش محرومی آب ما ببرد

*******
دل ضعیفم از آن می‌کشد به طرف چمن
که جان ز مرگ به بیماری صبا ببرد

*******
طبیب عشق منم باده ده که این معجون
فراغت آرد و اندیشه خطا ببرد

*******
بسوخت حافظ و کس حال او به یار نگفت
مگر نسیم پیامی خدای را ببرد

معنی واژه‌های دشوار غزل شماره ۱۲۹ حافظ

معنی بیت به بیت غزل ۱۲۹حافظ (اگر نه باده غم دل ز یاد ما ببرد)

اگر نه باده غم دل ز یاد ما ببرد
نهیب حادثه بنیاد ما ز جا ببرد

۱- نهیب اسمی است بر وزن صفت مشبهه (وزن فعیل مانند صفیر و نفیر) مشتق از نهب به معنی حمله و غارت، و در اینجا نهیب حادثه یعنی روی آوردن غم که زندگی را زیر و رو می‌کند.

اگر نه عقل به مستی فروکشد لنگر
چگونه کشتی از این ورطه بلا ببرد

۲- لنگر فرو کشیدن، توقف کشتی و در نتیجه ماندن مسافران در جایی است. عقل هم اگر گاهی به مستی نگراید، نمی‌تواند کشتی خود را به‌ساحل برساند. این ورطه بلای دنیاست و زندگی این دنیا که پر از گرفتاری است.

فغان که با همه کس غایبانه باخت فلک
که کس نبود که دستی از این دغا ببرد

۳- غایبانه باختن در نرد و شطرنج، این است که بازیگر ماهر کنار بنشیند و به‌دیگری راه نشان دهد. اما در اینجا یعنی آنچه روزگار بر سر ما می‌آورد، و دور از انتظار و غیرقابل پیش‌بینی است و کسی نمی‌تواند گرفتار بازی‌های او نشود. دغا یعنی حیله‌گر، و دستی از او ببرد یعنی چنان بازی کند که فلک به او ببازد، و این ممکن نیست.

گذار بر ظلمات است خضر راهی کو
مباد کآتش محرومی آب ما ببرد

۴- در کلام حافظ به ظلمات و آب حیات و زندگی جاودان و رهنمایی خضر، مکرر اشاره می‌شود، و او نام خضر، و خضر راه، خضر پی‌خجسته و خضر فرخ‌پی را مانند پیر مغان و پیر میکده به معنی کسی که راه صاحب‌دلان و رندان دل‌آگاه را روشن و هموار می‌کند، به‌کار می‌برد. راه دشواری در پیش است و به‌هدایت صاحب‌دلی نیاز دارم، و اگر از چنان خضر راهی محروم بمانم، این محرومی مانند آتشی که همه چیز را می‌سوزاند، حرمت و آبروی ما را نابود می‌کند.

دل ضعیفم از آن می‌کشد به طرف چمن
که جان ز مرگ به بیماری صبا ببرد

۵- دل ضعیف یعنی دل بیمار و افسرده، و چمن در کلام حافظ به معنی باغ به‌کار می‌رود. بیماری صبا به‌ این معنی است که صبا باد تند و سرکش نیست و آهسته و ملایم است. دل بیمار من میل باغ دارد تا با نسیم ملایم صبا زندگی را بازیابد.

طبیب عشق منم باده ده که این معجون
فراغت آرد و اندیشه خطا ببرد

۶- من درد عشق را می‌شناسم و درمانش را می‌دانم. درمانش باده است، معجونی که آرامش خاطر می‌آورد و فکرهای نادرست و آزارد‌هنده را ـ نگرانی‌ها را ـ دور می‌کند. در مصراع اول، حافظ علامه قزوینی «باده ده» ضبط کرده است. متن مطابق با تصحيح استاد خانلری، دکتر یحیی قریب و سایه است.

بسوخت حافظ و کس حال او به یار نگفت
مگر نسیم پیامی خدای را ببرد

۷- نسیم همان نسیم ملایم صباست که پیک عاشقان است. شاید او برای رضای خدا خبری از حافظ به معشوق او برساند.

منبع این بخش: نقد و شرح غزل‌های حافظ از محمد استعلامی

تفسیر غزل ۱۲۹حافظ + فال برای نیت‌های مختلف

هشدار: فال حافظ صرفاً جنبه سرگرمی دارد و نباید ملاک تصمیمات مهم زندگی قرار گیرد.